Chào Quỳnh Anh! Cảm ơn bạn đã tin tưởng và gửi câu hỏi đến chuyên mục Hỏi đáp của Bệnh viện Đại học Phenikaa. Nhiều người vẫn chủ quan với các triệu chứng đau thượng vị, ợ chua hay đầy hơi, nhưng ít biết rằng những dấu hiệu này có thể bắt nguồn từ các yếu tố nguy cơ nghiêm trọng. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn nhận diện những nguyên nhân ung thư dạ dày, từ đó có cách điều chỉnh lối sống khoa học hơn để bảo vệ sức khỏe.
Top 10 nguyên nhân gây ung thư dạ dày
Các nguyên nhân ung thư dạ dày rất đa dạng và có thể âm thầm tác động lên cơ thể trong thời gian dài. Danh sách sau sẽ giúp bạn hiểu rõ từng yếu tố nguy cơ để chủ động phòng tránh.
1. Ăn uống không đúng giờ, thường xuyên quên bữa
Dạ dày sẽ khỏe mạnh hơn khi bạn duy trì thói quen ăn uống đều đặn mỗi ngày. Việc ăn đúng giờ giúp hệ tiêu hóa làm việc ổn định và giảm áp lực lên niêm mạc dạ dày, từ đó hạn chế nguy cơ hình thành bệnh lý nguy hiểm, trong đó có ung thư dạ dày. Ngược lại, bỏ bữa hoặc để bụng đói kéo dài khiến acid dịch vị tiết ra liên tục, dễ gây viêm loét. Trong trường hợp không thể ăn đúng giờ, bạn hãy nạp một ít đồ ăn nhẹ để “giữ sức” cho dạ dày trước khi dùng bữa chính sớm nhất có thể.
>>>Xem thêm: 10 dấu hiệu ung thư dạ dày bạn không nên bỏ qua
Ăn uống không lành mạnh làm tăng nguy cơ ung thư dạ dày
2. Nhiễm vi khuẩn HP gây ung thư dạ dày
Nhiễm vi khuẩn Helicobacter pylori (HP) được xem là một trong những nguyên nhân ung thư dạ dày quan trọng, đồng thời là tác nhân gây viêm loét dạ dày - tá tràng phổ biến. Theo số liệu của WHO, tỷ lệ nhiễm HP toàn cầu có thể lên đến khoảng 44–70% tùy khu vực, trong đó các nước đang phát triển có tỷ lệ cao hơn. Nguy cơ này còn phụ thuộc vào đặc điểm sinh học cá nhân, thói quen ăn uống - sinh hoạt cũng như điều kiện môi trường sống.
Vi khuẩn HP lây chủ yếu qua đường ăn uống. Dùng chung bát đũa, ly, muỗng - hoặc ăn tại nơi thiếu vệ sinh - đều là con đường lây nhiễm phổ biến. Vì vậy, việc thường xuyên ăn ngoài ở các hàng quán kém an toàn thực phẩm hay chia sẻ dụng cụ ăn uống với người mang vi khuẩn có thể làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh, trong đó có nguy cơ tiến triển thành ung thư dạ dày.
3. Độ tuổi
Nguy cơ ung thư dạ dày thường tăng cao theo tuổi tác, nguy cơ tăng rõ rệt từ sau 45 tuổi, theo khuyến cáo tầm soát của Bộ Y tế Việt Nam. Tuy nhiên, thực tế những năm gần đây cho thấy bệnh không còn chỉ tập trung ở người lớn tuổi; ngày càng nhiều trường hợp ung thư, bao gồm cả ung thư dạ dày, được phát hiện ở người trẻ, phản ánh xu hướng trẻ hóa rõ rệt.
>>>Xem thêm: Ung thư dạ dày có chữa được không?
Nguy cơ ung thư dạ dày tăng rõ rệt từ sau 45 tuổi - theo khuyến cáo tầm soát của Bộ Y tế Việt Nam
4. Có người thân từng điều trị ung thư dạ dày
Trong số các nguyên nhân ung thư dạ dày, yếu tố gia đình đóng vai trò quan trọng. Người có cha mẹ hoặc người thân ruột thịt từng bị ung thư dạ dày thường dễ mắc bệnh hơn so với người không có tiền sử. Do đó, nếu thuộc nhóm nguy cơ này, bạn cần chủ động kiểm tra sức khỏe thường xuyên và thực hiện sàng lọc sớm để tăng cơ hội phát hiện bệnh ngay từ giai đoạn đầu.
5. Thói quen hút thuốc lá thường xuyên
Hút thuốc lá là một trong những thói quen có thể làm tăng nguy cơ mắc ung thư dạ dày, đặc biệt ở vùng tâm vị - nơi tiếp giáp giữa thực quản và dạ dày. Chất độc trong khói thuốc tích tụ dần, gây viêm và loét niêm mạc dạ dày. Theo thời gian, dạ dày mất đi khả năng tự phục hồi và dễ tiến triển thành bệnh lý ác tính. Điều đáng lo ngại là không chỉ người hút thuốc chủ động gặp rủi ro, mà những người hít phải khói thuốc thụ động cũng chịu ảnh hưởng không kém. Nếu bạn là người hút thuốc lâu năm, việc từ bỏ ngay hôm nay là bước quan trọng giúp giảm đáng kể nguy cơ mắc các bệnh lý nghiêm trọng.
Khói thuốc chứa nhiều chất gây ung thư, trong đó có ung thư dạ dày
6. Lạm dụng rượu bia
Theo WHO, tiêu thụ hơn 2 đơn vị cồn/ngày kéo dài được xếp vào nhóm nguy cơ cao đối với ung thư đường tiêu hóa. Rượu bia là yếu tố nguy cơ thường bị xem nhẹ, nhưng thực tế tác động của nó lên dạ dày không kém phần nguy hiểm. Uống rượu bia quá mức trong thời gian dài gây tổn thương tế bào và kích hoạt đột biến DNA. Khi các đoạn gen bị lỗi tích lũy dần, nguy cơ hình thành tế bào ung thư tăng lên đáng kể.
Các chất độc trong rượu bia còn kết hợp với vi khuẩn HP và các vi khuẩn gây hại khác trong dạ dày, làm tổn thương niêm mạc lan rộng và khó hồi phục hơn. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến dạ dày, mà còn có thể gây hại cho gan, họng và nhiều cơ quan khác.
7. Thiếu máu
Niêm mạc dạ dày sản xuất một protein gọi là yếu tố nội (Intrinsic Factor – IF), giúp cơ thể hấp thu vitamin B12. Khi IF thiếu hụt, cơ thể không tạo đủ hồng cầu - gây ra thiếu máu ác tính (Pernicious Anemia). Đây là dạng thiếu máu được ghi nhận có liên quan đến nguy cơ ung thư dạ dày, khác với các dạng thiếu máu thông thường.
8. Từng trải qua phẫu thuật cắt dạ dày bán phần
Những người đã từng cắt bỏ một phần dạ dày để điều trị các bệnh lý không phải ung thư, như loét dạ dày, có nguy cơ mắc ung thư dạ dày cao hơn theo thời gian. Nguyên nhân là sau phẫu thuật, dạ dày tiết ít axit hơn, tạo điều kiện cho vi khuẩn có hại phát triển. Đồng thời, dịch mật từ ruột non có thể trào ngược lên dạ dày, làm tổn thương niêm mạc và thúc đẩy hình thành ung thư. Tình trạng này thường xuất hiện nhiều năm sau ca phẫu thuật.
9. Một số loại polyp dạ dày
Polyp dạ dày là những khối tăng sinh tế bào lành tính xuất hiện trên lớp niêm mạc dạ dày. Phần lớn các loại polyp, như polyp tăng sản hay polyp do viêm, không làm tăng đáng kể nguy cơ ung thư. Tuy nhiên, polyp tuyến (hay còn gọi là u tuyến) lại có khả năng tiến triển thành ung thư trong một số trường hợp, nên cần được theo dõi chặt chẽ.
10. Nhiễm virus Epstein-Barr (EBV)
Nhiễm virus Epstein-Barr (EBV) được xem là một yếu tố có thể liên quan đến nguyên nhân ung thư dạ dày ở một tỷ lệ nhỏ người bệnh, khi virus này được phát hiện trong khoảng 5 - 10% mẫu tế bào ung thư. Dù vậy, khoa học vẫn chưa khẳng định EBV có phải là tác nhân trực tiếp gây bệnh hay không. Đáng chú ý, các trường hợp ung thư dạ dày có liên quan đến EBV thường tiến triển chậm và khả năng di căn cũng thấp hơn so với các dạng khác.
Một số tình trạng di truyền có thể làm tăng nguy cơ mắc ung thư dạ dày, bao gồm:
- Hội chứng Lynch.
- Hội chứng Peutz-Jeghers.
- Hội chứng Li-Fraumeni.
- Ung thư dạ dày lan tỏa có tính di truyền.
- Suy giảm miễn dịch dạng biến đổi thông thường (CVID).
Ngoài ra, nghiên cứu cũng cho thấy những người mang nhóm máu A có nguy cơ ung thư dạ dày cao hơn so với các nhóm máu khác, mặc dù nguyên nhân chính xác vẫn chưa được làm rõ.
Lạm dụng rượu bia làm tổn thương niêm mạc dạ dày và làm tăng nguy cơ hình thành ung thư
Ung thư dạ dày có lây không?
Sau khi tìm hiểu các yếu tố nguy cơ, một câu hỏi nhiều người thắc mắc là: liệu ung thư dạ dày có thể lây từ người này sang người khác không? Câu trả lời là không. Ung thư dạ dày hình thành khi các tế bào trong lớp lót của dạ dày tăng sinh bất thường và mất kiểm soát, hình thành các khối u. Những khối u này có thể xuyên qua nhiều lớp thành dạ dày, lan sang mô lân cận và thậm chí di chuyển đến cơ quan xa qua đường máu hoặc bạch huyết. Trong số các loại ung thư dạ dày, ung thư biểu mô tuyến (Adenocarcinoma) chiếm tỷ lệ áp đảo, khoảng 90 - 95%.
Vậy ung thư dạ dày có lây không? Câu trả lời là không. Bệnh không truyền qua các hình thức như ôm, hôn, ăn uống chung, hoặc cùng sống trong một môi trường không khí. Cơ thể người khỏe mạnh còn có hệ miễn dịch đủ khả năng nhận diện và loại bỏ các tế bào bất thường nếu chúng xâm nhập từ bên ngoài.
Trường hợp hiếm hoi duy nhất có khả năng “truyền” tế bào ung thư là khi ghép tạng hoặc ghép mô từ người từng mắc ung thư. Trong một số trường hợp rất hiếm, tế bào ung thư còn sót lại có thể phát triển trở lại trong cơ thể người nhận. Tuy nhiên, tần suất ghi nhận rất thấp - chỉ khoảng 2 ca trên 10.000 ca ghép tạng. Đó là lý do người hiến tạng luôn phải trải qua sàng lọc ung thư nghiêm ngặt trước khi được chấp nhận hiến.
2.
Ung thư dạ dày không phải là bệnh truyền nhiễm và không lây từ người sang người
Biện pháp phòng ngừa ung thư dạ dày
Để giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh, việc hiểu rõ nguyên nhân ung thư dạ dày và chủ động áp dụng các biện pháp phòng ngừa rất quan trọng. Ba thói quen đơn giản - ăn uống lành mạnh, vận động đều đặn và nội soi định kỳ - có thể giảm đáng kể nguy cơ ung thư dạ dày.
1. Duy trì vận động và cân nặng hợp lý
Giữ cân nặng ổn định và duy trì thói quen vận động đều đặn giúp cơ thể khỏe mạnh hơn, tăng cường miễn dịch và giảm nguy cơ mắc nhiều bệnh, bao gồm cả ung thư dạ dày.
2. Chế độ ăn uống khoa học
Bạn hãy xây dựng chế độ ăn uống lành mạnh bằng cách ưu tiên thực phẩm sạch, an toàn và bổ sung nhiều rau xanh đậm như súp lơ, cải mầm cùng trái cây tươi để hỗ trợ tiêu hóa và bảo vệ niêm mạc dạ dày.
Ngoài ra, nên hạn chế các món gây hại cho sức khỏe, đặc biệt là đồ chế biến sẵn, món quá mặn, đồ chiên rán nhiều dầu mỡ. Các loại thực phẩm lên men như dưa muối, cà muối hay món quá cay nóng cũng nên giảm để tránh kích ứng dạ dày. Giảm tối đa việc dùng rượu bia và chất kích thích vì đây là những yếu tố dễ làm tổn thương niêm mạc dạ dày và tăng khả năng mắc ung thư.
Ăn uống điều độ với thói quen ăn chậm, nhai kỹ, ăn đúng thời điểm và không bỏ bữa để dạ dày hoạt động nhẹ nhàng hơn, hạn chế viêm loét và tổn thương kéo dài.
3. Môi trường làm việc lành mạnh
Chủ động tránh xa các loại hóa chất độc hại và sử dụng đồ bảo hộ đúng tiêu chuẩn khi làm việc trong môi trường có nguy cơ cao để bảo vệ sức khỏe.
4. Kiểm soát căng thẳng (stress)
Giữ tinh thần thoải mái và tránh căng thẳng kéo dài vì stress có thể gây rối loạn tiêu hóa và làm tăng nguy cơ bệnh dạ dày. Yoga, thiền, đi bộ, nghe nhạc hoặc nấu ăn đều là những gợi ý giúp thư giãn hiệu quả.
5. Thăm khám định kỳ
Khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường của dạ dày như viêm hoặc loét, cần đến cơ sở y tế để được thăm khám và điều trị kịp thời nhằm tránh bệnh tiến triển nặng hơn.
6. Tầm soát ung thư dạ dày
Thực hiện nội soi định kỳ để phát hiện và loại bỏ sớm polyp hay những khối u lành tính trong dạ dày.
Duy trì tầm soát ung thư dạ dày theo định kỳ, đặc biệt với người có người thân từng mắc bệnh ung thư đường tiêu hóa, nhằm phát hiện sớm và điều trị kịp thời.
Tầm soát định kỳ giúp phát hiện sớm nguy cơ ung thư dạ dày
Kết luận
Hiểu rõ nguyên nhân ung thư dạ dày giúp mỗi người chủ động phòng ngừa và phát hiện bệnh sớm hơn. Nếu bạn đang gặp các triệu chứng bất thường hoặc thuộc nhóm nguy cơ cao, hãy thăm khám càng sớm càng tốt. Trung tâm Tiêu hóa - Bệnh viện Đại học Phenikaa hiện quy tụ đội ngũ bác sĩ nhiều năm kinh nghiệm trong lĩnh vực tiêu hóa – ung thư, đặc biệt trong tầm soát và chẩn đoán sớm, cùng hệ thống máy móc nội soi đời mới, cho phép phát hiện tổn thương từ giai đoạn rất sớm. Phát hiện sớm giúp tăng đáng kể cơ hội điều trị thành công - đây là lý do tầm soát định kỳ rất quan trọng. Hãy liên hệ hotline 1900 886648 để được nhân viên tư vấn và hỗ trợ đặt lịch.
